Ekonomiczne przestanku upadku komunizmu
Podstawową , ekonomiczną przyczyna upadku komunizmu w Europie Środkowo – Wschodniej był szeroki kryzys ekonomiczny. Można wymienić cztery główne przesłanki, sugerujące klęskę owego systemu, a mianowicie :
- niepowodzenie integracji w ramach RWPG
- dominacja gospodarki centralnie planowanej
- woluntaryzm gospodarczy
- zanik wzrostu gospodarczego
Niepowodzenie integracji w ramach RWPG – współpraca między krajami bloku radzieckiego oparta była głównie o konstruowanie tzw. koordynacji planów wieloletnich. Państwo stosowało metody nakazowo – rozdzielcze, czyli przydzielało poszczególnym przedsiębiorstwom kwoty importowe oraz eksportowe eliminując jednocześnie ich samodzielność gospodarczą. Ponadto brak płynności cen, wymienialności waluty i płynności kursu walutowego eliminowało efektywność i konkurencyjność gospodarek komunistycznych w handlu międzyregionalnym. Dominacja Związku Radzieckiego zarówno w sensie politycznym jak i ekonomicznym prowadziła do narzucania specjalizacji poszczególnym państwom, w zależności od potrzeb ZSRR. W efekcie takiej współpracy państwa RWPG nie miały możliwości przemian i rozwoju. Integracja w ramach RWPG izolowała kraje członkowskie od gospodarki światowej. Sztucznie napędzany rozwój przemysłu doprowadził do znacznego zacofania w zakresie usług,, które obecnie są dominującym składnikiem PKB. Ponadto, rozwój przemysłów surowcowo - energetycznych spowodował zmarginalizowanie znaczenia przemysłu dóbr konsumpcyjnych, w efekcie czego wystąpiły duże niedobory podaży w gospodarkach państw RWPG. Brak kontaktu z nowoczesnymi technologiami, brak nakładów na B&R doprowadziły do zacofania technologicznego krajów Europy Środkowo – Wschodniej oraz nie konkurencyjnej jakości produktów w porównaniu z zachodnimi dobrami.
Przemiany polityczne, doprowadziły do dezintegracji ekonomicznej tych krajów, drastycznego spadku wymiany handlowej do tego stopnia, iż organizacja w 1991 roku została rozwiązana.