Premier Tadeusz Mazowiecki konsekwentnie likwidował pozostałości państwa policyjnego, rozwiązano Ochotniczą Rezerwę Milicji Obywatelskiej,(ORMO) weryfikowano akcje Milicji Obywatelskiej(MO) i Służby Bezpieczeństwa (SB). W 1990 roku MO została przekształcona w Policję Państwową, natomiast SB w Urząd Ochrony Państwa (UOP). Kolejnym etapem transformacji politycznej były zmiany kadrowe na wysokich stanowiskach w kluczowych instytucjach państwowych takich jak, sądownictwo, prokuratura czy wojsko. W wojsku i policji zastosowano zakaz przynależności do partii politycznych.
Bardzo dynamicznie przeprowadzane były zmiany w dziedzinie środków masowego przekazu. Wraz z przejęciem władzy przez opozycjonistów w 1990 roku zniesiono cenzurę, przyczyniło się to do ogromnego rozwoju wydawnictwa, piśmiennictwa oraz swobodnego przepływu informacji.
Najwolniej przebiegały reformy instytucjonalne. Wolne tempo przemian własnościowych, reorganizacja struktur administracyjnych, luki prawne oraz słabość sił porządkowych doprowadziły do silnego wzrostu korupcji i szeroko pojmowanej przestępczości. W latach 1990 – 1992 na polskiej scenie politycznej zaczęły występować coraz częstsze konflikty, głównie o zwierzchnictwo nad wojskiem, oraz zakres i sposób oceny odpowiedzialności komunistów. W 1992 roku mimo strajków i demonstracji kontynuowano reformy ustrojowe. W sierpniu uchwalono tzw. małą konstytucje , zgodnie z którą prezydent mógł między innymi odwołać Sejm, desygnować premiera, powoływać pełen skład rządu i przyjmować jego dymisję. Reformy instytucjonalne w Polsce nabrały tempa w chwili gdy Polska zgłosiła chęć przystąpienia do Unii Europejskiej.