W krajach nad bałtyckich przebieg transformacji politycznej odbywał się w dwóch etapach:
- wyzwalania się z pod wpływów gospodarki radzieckiej
- przygotowań do członkostwa w Unii Europejskiej.
W przeciwieństwie do Litwy, Łotwy i Estonii, Polska była krajem niepodległym, posiadającym krajowe instytucje i walutę. Natomiast wymienione kraje odzyskały niepodległość w 1991 roku. Jako republiki radzieckie były silnie uzależnione od ZSRR. Estonia nie posiadała nawet własnej armii, waluty, ochrony przygranicznej czy systemu infrastrukturalnego. Transformacja polityczna, rozpoczęta przełomem politycznym otworzyła okres „polityki nadzwyczajnej” . Była to polityka liberalizacji, odrzucenia partii socjalistycznych. Priorytetem stało się utworzenie aparatu państwowego, powołania nowych instytucji życia publicznego i zreformowania istniejących. Określono nowy kierunek współpracy zagranicznej, przede wszystkim z Europą Zachodnią. Pierwszy etap transformacji to przede wszystkim polityka stabilizacji i tworzenia nowego porządku w niepodległych państwach. Od 1995 roku kraje nad bałtyckie podjęły próbę budowy instytucji rynkowych i przemian struktury gospodarki. Reformy te miały na celu przygotowanie krajów do wejścia do Unii Europejskiej. Spośród państw bałkańskich najbardziej konsekwentna okazała się Estonia. Wprowadzała prawicowe reformy instytucjonalne, kosztem wzrostu bezrobocia kontynuowała prywatyzację nie rozbudowując sektora socjalnego. Łotwa prowadziła dość liberalną politykę gospodarczą, jednak znacznie wolniej przeprowadzano prywatyzację, podobnie jak w Estonii zachowano dyscyplinę budżetową. Na Litwie do 1999 roku polityka państwa była bardziej lewicowa, a reformy mniej dynamicznie i konsekwentnie wprowadzane. Dopiero w 1999 roku gdy ujawniły się słabości Litewskiej gospodarki wprowadzono program restrukturyzacyjny, który pomógł Litwie wyjść z impasu. Zliberalizowano prawo pracy, ograniczono wydatki socjalne i dotacje dla nierentownych przedsiębiorstw państwowych.