Koniec lat dziewięćdziesiątych XX wieku przyniósł silne zróżnicowanie w rozwoju procesów transformacyjnych w państwach bloku radzieckiego. Zróżnicowanie to dotyczyło zarówno tempa przemian instytucjonalnych, reform gospodarczych, oraz wpływu partii komunistycznych na ten proces.
Posługując się kryterium „tempa reform” czyli tempa wprowadzania zmian możemy wyodrębnić kilka grup. Liderzy transformacji to takie państwa jak Polska, Czechy, Węgry, Słowenia oraz Słowacja. W tych krajach transformacja była procesem silnie zdynamizowanym, reformy wprowadzane były stosunkowo szybko, pomimo dość głębokiej recesji. W grupie państw liderów partie komunistyczne miały zróżnicowaną rolę, na przykład w Polsce były patią współrządzącą aż do 1997 roku, podobnie na Węgrzech. W Czechach miały marginalne znaczenie, natomiast na Słowacji prawie, że pełną kontrolę.
Druga grupa państw to kraje, które później weszły na drogę transformacji, natomiast znaczenie partii komunistycznych podobnie jak w poprzednim przypadku, było różne. W tej grupie państw możemy wymienić kraje nad bałkańskie takie jak Łotwę, Estonię czy Litwę. W przypadku dwóch pierwszych państw komuniści zostali całkowicie odsunięci od władzy, natomiast na Litwie odzyskali władzę aż do 1997 roku.
Kolejna grupa to kraje w których proces transformacyjny był znacząco opóźniony, przykładem tych państw mogą być Bułgaria, Rumunia. W wyniku silnych i długotrwałych wpływów partii komunistycznych w tych państwach, wystąpiło znaczne spowolnienie tempa wzrostu gospodarczego, zubożenia społeczeństwa co w konsekwencji doprowadziło do spadku wpływów tej partii w latach 1996 i 1997.
Czwarta grupa to państwa byłej Jugosławii (z wyjątkiem Słowenii) oraz Mołdawia i Ukraina. Które dopiero od niedawna podjęły reformy systemowe i gospodarcze.
Poza przedstawioną wyżej klasyfikacją znajduje się Białoruś, gdzie nastąpił powrót do gospodarki nakazowej. Ponadto jej suwerenność zarówno polityczna jak i gospodarcza wydaja się być zagrożone.
Niniejsza praca ma celu przedstawienie istoty, przebiegu i konsekwencji transformacji na przykładzie Polski, jako reprezentanta grupy liderów, państw nad bałkańskich oraz Rumunii, przedstawiciela trzeciej grupy, a także przybliżenie przyczyn upadku komunizmu w krajach Europy Środkowo – Wschodniej.
dalszy ciąg - menu po lewej.
Teraz kolejna ciekawa praca.
Efekt wypierania
Wzrost popytu ze strony rządu zwiększa PKB poprzez efekt mnożnikowy. Jednakże wzrost PKB zwiększy popyt na pieniądz. Więcej pieniądza będzie potrzebne dla celów transakcyjnych. Ponieważ bank centralny nie zmienia podaży pieniądza, wiemy, że do skompensowania wzrostu popytu na pieniądz, wynikającego ze wzrostu PKB, niezbędny jest wzrost stopy procentowej. Wzrost stopy procentowej zmniejszy popyt inwestycyjny i eksport netto i w ten sposób skompensuje działanie niektórych stymulatorów wzrostu PKB wywołane przez wydatki rządowe. Ujemny efekt kompensujący nazywany jest efektem wypierania.
Efekt wypierania jest tym większy, im krzywa LM jest bardziej płaska.
Bilans płatniczy i jego składniki (troszkę szerzej)
Bilans płatniczy – usystematyzowane zestawienie wszystkich transakcji dokonanych przez podmioty danego kraju z podmiotami zagranicznymi.
Główne pozycje bilansu to:
- przepływy związane z importem i eksportem towarów i usług (bilans handlowy)
- przepływy kapitałowe
Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet - )
1. Eksport towarów i usług.2. Dary i przekazy otrzy- mane z zagranicy.3. Zmniejszenie zagranicz- nych aktywów (zmniej- szanie należności) lub wzrost zobowiązań zagr.4. Spadek rezerw walut. 1. Import towarów i usług2. Dary i przekazy zagra- nicy.3. Powiększenie zagranicz- nych aktywów (wzrost należności) lub zmniej- szenie zobowiązań zagr.4. Wzrost rezerw walut.
Skuteczności polityk
- skuteczność polityki fiskalnej w warunkach stałego kursu walutowego
W przypadku stałych kursów walutowych skuteczność polityki fiskalnej zależy od mobilności kapitału. Wraz ze wzrostem mobilności kapitału skuteczność polityki fiskalnej wzrasta.
- skuteczność polityki fiskalnej w warunkach płynnego kursu walutowego
W systemie płynnego kursu walutowego skuteczność polityki fiskalnej zależy od jednego podstawowego czynnika: mobilności kapitału. Zwiększając otwartość gospodarki ( zwiększanie współczynnika mobilności kapitału ) polityka fiskalna staje się coraz mniej skuteczna. Najwyższą skuteczność osiąga przy braku mobilności kapitału.
- skuteczność polityki monetarnej w warunkach stałego kursu walutowego
Polityka monetarna w systemie kursów płynnych jest całkowicie nie skuteczna. Wszelkie działania podejmowane przez Bank Centralny prowadzą do destabilizacji ustalonego wcześniej kursu walutowego. Aby powrócić do stałego , określonego kursu Bank centralny będzie musiał „cofnąć” zastosowana politykę.
- skuteczność polityki monetarnej w warunkach płynnego kursu walutowego
W systemie płynnego kursu walutowego skuteczność polityki monetarnej zależy od mobilności kapitału. Zwiększając otwartość gospodarki ( zwiększanie współczynnika mobilności kapitału ) polityka monetarna staje się coraz bardziej skuteczna. Najwyższą skuteczność osiąga przy doskonalej mobilności kapitału.
Dewaluacja
Dewaluacja waluty - obniżenie jej wartości w stosunku do miernika przyjętego za podstawę. (Np. do złota albo do określonej waluty przyjętej za podstawę, np. dolara, lub też do tzw. "koszyka mocnych walut"). Uzasadnieniem dla dewaluacji waluty może być niska konkurencyjność jego eksportu w stosunku do produktów wytwarzanych za granicą tak, że wpływy z eksportu są niedostateczne w porównaniu z popytem kraju na import. W tej sytuacji ogłoszenie dewaluacji oznacza potanienie własnego eksportu dla zagranicy. Ceny towarów kraju dewaluującego walutę liczone w walutach innych krajów stają się wówczas niższe i bardziej konkurencyjne, natomiast ceny towarów importowanych liczone w walucie krajowej odpowiednio wzrastają. Rezultatem tego może być zwiększenie eksportu i zmniejszenie importu, a w konsekwencji poprawa bilansu handlowego i płatniczego.
Dewaluacja nie zawsze jest jednak skuteczna. Skuteczność zależy bowiem od szeregu czynników. Z jednej strony zależy od reakcji popytu za granicą na potanienie eksportu danego kraju. Jeśli popyt za granicą jest dostatecznie elastyczny, to niewielki nawet stopień dewaluacji może wywołać dość znaczny wzrost popytu za granicą na towary danego kraju i jeśli kraj ten będzie dysponował dostateczną podażą na eksport, to może zwiększyć się jego wywóz. Może to poprawić jego bilans handlowy i płatniczy. Jeśli jednak popyt za granicą na towary danego kraju nie jest dostatecznie elastyczny, tak że nawet znaczny stopień dewaluacji nie zwiększy w poważniejszej mierze jego eksportu, to polityka dewaluacji może nie być skuteczna. Skuteczność jej zależy nie tylko od popytu zagranicy, ale także od elastyczności podaży krajowej na eksport. Nawet bowiem wtedy, gdy popyt zagranicy na towary danego kraju reaguje szybko w przypadku obniżenia ich cen (w wyniku dewaluacji) wzrost eksportu zależy od możliwości wzrostu produkcji na eksport. Taką możliwość posiadają na ogół kraje rozwinięte o różnorodnej produkcji, a szczególnie wtedy, gdy ich zdolności wytwórcze nie są w pełni wykorzystane. Ma to miejsce zwłaszcza w okresach recesji gospodarczej, gdy stopień wykorzystania zdolności wytwórczych jest mniejszy i możliwości zwiększenia podaży pod wpływem wzrostu popytu są znaczne. Jeśli jednak stopień wykorzystania zdolności wytwórczej jest wysoki, szczególnie zaś, jeśli w kraju daje się odczuć silna presja inflacyjna, wzrost popytu zagranicznego na towary krajowe może nie wywołać wzrostu eksportu, a może wzmagać tylko inflację, która ze swej strony może hamować eksport, absorbując część podaży eksportowej na potrzeby rynku krajowego.
Skuteczność polityki dewaluacji w odniesieniu do importu zależy również od reakcji popytu krajowego na zmiany cen towarów zagranicznych liczonych w walucie krajowej. Jeśli popyt ten jest elastyczny, to niewielki stopień dewaluacji, oznaczający niewielkie nawet podrożenie importu, może wywołać znaczny jego spadek. Jeśli jednak popyt na import jest stosunkowo sztywny, to dla zmniejszenia importu potrzebny byłby znaczny stopień dewaluacji. Wpływ dewaluacji na zmniejszenie importu zależy więc od sytuacji na rynku wewnętrznym. W okresie recesji elastyczność popytu na zmiany cen jest większa i przy stosunkowo niedużym nawet stopniu dewaluacji może ona osiągnąć zamierzony efekt. Natomiast w okresie wysokiej koniunktury przy wzroście stopy inflacji wzrost cen importowych może nie zmniejszyć importu w stopniu niezbędnym dla poprawy bilansu płatniczego. Konieczny byłby wówczas bardzo znaczny stopień dewaluacji. W tym wypadku jednak ceny eksportowe byłyby niższe, a w konsekwencji wpływy dewizowe mniejsze niż przed dewaluacją. Ceny importowe byłyby natomiast wyższe i wydatki dewizowe odpowiednio większe.
Podsumowując:
Dewaluacja (obniżenie kursu). W krótkim okresie daje wzrost konkurencyjności gospodarki, bo tanieje eksport a drożeje import. Dewaluacja wpływa równocześnie na wzrost cen krajowych. W średnim okresie pojawiają się tendencje inflacyjne i możliwy jest wzrost PKB. W długim okresie w kraju pojawiają się lub wzmacniają tendencje inflacyjne.
Rynek pracy
Równowaga na rynku pracy powstaje, kiedy zapotrzebowanie na pracę zrównuje się z jej ofertą, rozumianą jako liczba osób przyjmujących propozycje pracy za daną płacę realną. Istnieje wtedy bezrobocie dobrowolne (naturalne).
Rząd może wpływać na funkcjonowanie rynku pracy oddziałując zarówno na stronę podaży, jak i na stronę popytu. Jeśli rząd podnosi podatki dochodowe, to ogranicza dochody pracowników. Prowadzi to do ograniczenia konsumpcji i zmniejszenia kosztu alternatywnego czasu wolnego, a to z kolei sprawia, że gospodarstwa domowe ograniczają podaż pracy.
Rząd może również wprowadzać płace minimalne w zawodach o niskich płacach. Wyznaczając minimalny poziom płac na danym rynku tym samym rozregulowuje rynek, gdyż pojawiają się wygrani i przegrani. Wygranymi są ci, którzy pozostają zatrudnieni i wrócą do domu z wyższą pensją. Przegranymi są natomiast ci, którzy stracą pracę. Konsekwencją takiej interwencji rządu jest, więc bezrobocie.
Związki zawodowe są organizacją pracowników mającą na celu zwiększenie ich siły rynkowej, zwłaszcza przy negocjacjach płacowych. Chociaż więc związki zawodowe mają wiele celów, to jednak przede wszystkim dążą do podniesienia standardu życia swoich członków. Istnienie związków zawodowych prowadzi w stronę monopolizacji rynku pracy, gdyż podaż pracy jest zgłaszana nie przez indywidualne gospodarstwa domowe, lecz przez zorganizowane związki zawodowe, stanowiące w tym wypadku strukturę zdecydowanie silniejszą, o większych możliwościach wpływu na pracodawców. Im większa siła związków zawodowych tych większe prawdopodobieństwo, że wywierając presję np. placową na pracodawców spowodują destabilizacje rynku pracy.
Czynniki wpływające na kurs walutowy.
Czynniki wpływające na poziom kursu walut:
1. Podaż walut obcych na krajowym rynku walutowym i popyt na te waluty
2. Stan bilansu płatniczego i handlowego
3. Różnice stóp procentowych a inflacji
4. Poziom cen w kraju i zagranicą
5. Przepływy kapitałów
6. Stopy reglamentacji waluty
7. Polityka walutowa i pieniężno kredytowa
8. Koniunktura i stan gospodarki w kraju
9. Czynniki polityczne
10. Czynniki psychologiczne (optymistyczne lub pesymistyczne prognozy)
11. Czynniki spekulacyjne